اهمیت پیوستن ژئوپارک قشم به شبکه تخصصی یونسکو در ایران
مدیر ژئوپارک قشم به کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارکهای یونسکو پیوست. این عضویت، اهمیت و جایگاه جزیره قشم را در عرصه بینالمللی افزایش میدهد. به گزارش قشم نیوز، این اقدام میتواند به توسعه پایدار و حفاظت از میراث طبیعی و فرهنگی جزیره کمک کند.
به گزارش قشم نیوز، قشم یکی از نقاطی است که زمین در آن تنها یک بستر جغرافیایی نیست و خود زمین بخشی از روایت جزیره به شمار میآید. از دره ستارهها و تنگه چاهکوه گرفته تا غار نمکدان، سواحل، جنگلهای حرا و دیگر پدیدههای زمینشناختی و طبیعی، مجموعهای در قشم شکل گرفته که ارزش آن تنها به زیباییهای بصری محدود نمیشود، بلکه بخشی از تاریخ طبیعی زمین را برای بازدیدکنندگان به نمایش میگذارد.
این ویژگیها موجب شده است که ژئوپارک قشم به جایگاهی فراتر از یک مقصد گردشگری دست یابد و در سالهای اخیر به یکی از شناختهشدهترین نمونههای ژئوپارک در ایران تبدیل شود. یونسکو، ژئوپارک جهانی قشم را با مساحتی حدود ۲۰۶ هزار و ۳۰۰ هکتار و جمعیتی حدود ۱۸۰ هزار نفر معرفی کرده و از ویژگیهایی مانند مجموعه نمکدان، دره ستارهها و تنگه چاهکوه در کنار میراث طبیعی و فرهنگی جزیره بهعنوان بخشهایی از ظرفیتهای آن یاد کرده است.
اخیراً یک اتفاق جدید، این ظرفیت را به مرحلهای متفاوت وارد کرده است؛ سجاد اشگرف، مدیر ژئوپارک قشم، با حکم وزیر علوم، تحقیقات و فناوری و رئیس کمیسیون ملی یونسکو در ایران، به مدت دو سال بهعنوان عضو حقیقی کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارکهای کمیسیون ملی یونسکو در ایران منصوب شده است. این انتخاب را نمیتوان تنها یک حکم اداری یا جابهجایی در یک ساختار تخصصی دانست. اهمیت اصلی آن در این است که تجربه ژئوپارک قشم و مسائل مربوط به مدیریت آن، از سطح یک جزیره و یک مجموعه اجرایی، به فضای تخصصیتر علوم زمین و ژئوپارکها در سطح ملی منتقل میشود.
ژئوپارک تنها مجموعهای از جاذبههای طبیعی نیست. یکی از نکات مهم در مورد ژئوپارکها، تفاوت میان «جاذبه طبیعی» و «ژئوپارک» است. هر منطقهای ممکن است یک کوه زیبا، غار، دره، ساحل یا پدیده زمینشناختی خاص داشته باشد، اما ژئوپارک قرار نیست صرفاً فهرستی از این جاذبهها باشد. فلسفه ژئوپارکهای جهانی یونسکو بر شناسایی و حفاظت از میراث زمینشناختی، آموزش، پژوهش، گردشگری پایدار و مشارکت جوامع محلی استوار است. در قشم نیز این پیوند اهمیت دارد.
غار نمکدان، بهعنوان یکی از شاخصترین پدیدههای زمینشناختی جزیره، تنها یک غار برای بازدید گردشگران نیست؛ ساختار زمینشناسی آن بخشی از داستان شکلگیری و تحول زمین در این منطقه را روایت میکند. یونسکو، مجموعه نمکدان و غار نمک آن را از برجستهترین ویژگیهای زمینشناختی ژئوپارک قشم معرفی کرده و غار نمکدان را دارای شبکهای از گالریهای رنگارنگ و بلورهای نمکی دانسته است. دره ستارهها و تنگه چاهکوه نیز تنها به دلیل شکلهای متفاوت و جذاب صخرههایشان اهمیت ندارند؛ این پدیدهها نتیجه فرآیندهای طبیعی و فرسایشی هستند و به همین دلیل، بخشی از میراث زمینشناختی منطقه محسوب میشوند.
این نگاه اگر به درستی منتقل شود، میتواند نوع مواجهه گردشگران با قشم را تغییر دهد. بازدیدکننده دیگر تنها برای دیدن یک منظره زیبا وارد یک ژئوسایت نمیشود، بلکه با بخشی از تاریخ زمین و فرآیندهایی روبهرو میشود که طی میلیونها سال شکل گرفتهاند.
قشم در جنوبیترین بخش رشتهکوه زاگرس واقع شده و موقعیت زمینشناختی آن به فرآیندهای پیچیده مرتبط با برخورد صفحه عربستان و اوراسیا مربوط میشود؛ فرآیندی که شکلگیری زاگرس و ساختارهای زمینشناختی این محدوده را رقم زده و همچنان ادامه دارد. وجود لایههای رسوبی، ساختارهای نمکی و آثار فرسایش در کنار موقعیت جزیره در محدوده خلیج فارس، مجموعهای ارزشمند برای مطالعه علوم زمین ایجاد کرده است.
از این منظر، حضور نمایندهای از ژئوپارک قشم در کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارکها میتواند فرصتی برای نزدیکتر شدن مدیریت ژئوپارک به دانشگاهها، مراکز تحقیقاتی و متخصصان این حوزه باشد. قشم برای حفظ جایگاه خود در شبکه جهانی ژئوپارکها تنها به معرفی جاذبههایش نیاز ندارد؛ پژوهش مستمر، مستندسازی، آموزش نیروهای محلی، حفاظت از ژئوسایتها و ایجاد سازوکارهایی برای انتقال دانش به جامعه محلی نیز ضروری است.
تجربه سالهای گذشته ژئوپارک قشم نیز نشان میدهد که این مجموعه پیش از این در مسیر توسعه همکاریهای علمی حرکت کرده است. در سال ۱۴۰۲ تفاهمنامهای میان ژئوپارک جهانی قشم، پژوهشکده علوم زمین و کرسی یونسکو در مخاطرات زمینشناسی ساحلی به امضا رسید که موضوعاتی از جمله مخاطرات زمینشناختی، تغییرات اقلیمی و مطالعات مرتبط با آب را دربر میگرفت. این سابقه نشان میدهد ارتباط میان ژئوپارک قشم و فضای علمی کشور موضوع تازهای نیست؛ عضویت مدیر ژئوپارک در کمیته ملی علوم زمین و ژئوپارکها میتواند این ارتباط را در سطحی رسمیتر و گستردهتر دنبال کند.
ژئوپارک زمانی موفق است که مردم محلی سهم داشته باشند، اما مهمتر از همه این است که ژئوپارک را نباید از جامعه محلی جدا کرد. اگر قرار باشد ژئوپارک صرفاً به محلی برای ورود گردشگر، فروش بلیت و بازدید از چند جاذبه تبدیل شود، بخش مهمی از فلسفه وجودی آن نادیده گرفته خواهد شد. خود یونسکو در معرفی ژئوپارک قشم بر نقش جوامع محلی تأکید کرده است. در این چارچوب، فعالیتهایی مانند تولید محصولات محلی، صنایع دستی، موسیقی بومی و توسعه کسبوکارهای مرتبط با میراث طبیعی و فرهنگی میتواند به ایجاد درآمد پایدار برای ساکنان منطقه کمک کند.
یونسکو همچنین از نمونههایی مانند موزه-پارک دریایی گوران و حمایت از تداوم سنت ساخت شناورهای چوبی لنج بهعنوان بخشی از پیوند میراث و جامعه محلی یاد کرده است. این موضوع برای قشم اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا بخشی از جذابیت جزیره، دقیقاً در همان زندگی بومی، فرهنگ محلی، روستاها، موسیقی، صنایع دستی، معماری و رابطه مردم با دریا و زمین شکل گرفته است. به همین دلیل، آینده ژئوپارک قشم را نمیتوان فقط با تعداد گردشگران یا تعداد ژئوسایتها سنجید.
سؤال مهمتر این است که چه میزان از منافع این گردشگری به جامعه محلی میرسد و آیا مردم قشم خود را بخ
بدون نظر! اولین نفر باشید