تحولی در خلیج فارس؛ ۲۰۰ پناهگاه بتنی برای حفاظت از منابع آبی قشم

در حالی که تغییرات اقلیمی و فشار بیش از حد صیادی، اکوسیستم حساس خلیج فارس را با چالشی بی‌سابقه روبه‌رو کرده است، استقرار ۲۰۰ زیستگاه مصنوعی در آب‌های پیرامونی بزرگ‌ترین جزیره ایران، تنها یک عملیات لجستیکی برای ریختن بتن به دریا نیست، بلکه این اقدام، لایه‌گذاری برای ایجاد یک «شهر زیرزمینی» برای آبزیانی است که خانه‌های طبیعی‌شان (آبسنگ‌های مرجانی) تحت فشار فعالیت‌های انسانی و گرمایش زمین قرار گرفته‌اند.

این ۲۰۰ پناهگاه، در واقع نوزادگاه‌هایی امن برای گونه‌های استراتژیکی همچون «هامور»، «سرخو» و «شوریده» هستند تا در دورترین نقطه از گزند تورهای غیرمجاز، چرخه تکثیر خود را تکمیل کنند. مدیر محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم چند روز پیش اعلام کرد: حدود ۲۰۰ زیستگاه مصنوعی (پناهگاه) بازسازی ذخایر آبزیان از ابتدای امسال تاکنون در آب‌های اطراف این جزیره ایجاد شده است که علاوه بر اهداف زیست‌محیطی، نقش قابل‌توجهی در تقویت اقتصاد محلی، به‌ویژه در حوزه صید، گردشگری دریایی و مشاغل وابسته دارد.

سید محمدهاشم داخته اظهار کرد: این طرح با اهدافی از جمله “احداث نوزادگاه و چراگاه برای ماهیان”، “افزایش ذخایر آبزیان”، “حمایت از صیادی محلی”، “حفظ و ارتقای تنوع زیستی”، “توسعه غواصی تفریحی و ورزشی”، “رونق کلوپ‌های ماهی‌گیری” و “توسعه گردشگری مسئولانه دریایی” اجرا شده است. اهمیت اقتصادی این پروژه در یک نکته کلیدی نهفته و آن مدیریت ابزار صید است.

ساختار هندسی این سازه‌های بتنی که به‌صورت هرمی و کروی طراحی شده‌اند، عملاً امکان استفاده از تورهای مخرب کف‌روب (ترال) را در این مناطق غیرممکن می‌کند. این محدودیت هوشمندانه، صیادان محلی را به‌سمت «صید با قلاب» سوق می‌دهد. در اقتصاد جهانی شیلات، ماهی صیدشده با قلاب به‌دلیل عدم استرس فیزیکی و سلامت بافت، تا ۳۰ درصد ارزش افزوده بیشتری نسبت به صید با تور دارد، از سوی دیگر، مشخص بودن نقاط استقرار این زیستگاه‌ها، هزینه‌های سوخت و زمان جست‌وجو برای صیادان را به‌شدت کاهش می‌دهد و بهره‌وری اقتصادی جامعه محلی را به‌شکلی پایدار تضمین می‌کند.

یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌هایی که نشان از پویایی این طرح دارد، ورود به فاز تکثیر مصنوعی مرجان‌ها است، در این مرحله، با انتقال قلمه‌های مرجانی روی سازه‌های بتنی، قشم در حال خلق «سایت‌های جایگزین» برای غواصی است. به‌گفته مدیر محیط زیست سازمان منطقه آزاد قشم، ایجاد این زیستگاه‌های مصنوعی علاوه بر افزایش تنوع زیستی و افزودن یک زیستگاه جدید به محیط دریایی، نقش مهمی در کاهش فشار انسانی بر زیستگاه‌های طبیعی همچون آبسنگ‌های مرجانی دارد؛ به‌گونه‌ای که با جذب غواصان و گردشگران دریایی به این نقاط، فرصت احیای زیستگاه‌های طبیعی فراهم می‌شود.

وی اضافه کرد: اجرای این طرح که مورد استقبال جامعه محلی در آب‌های اطراف این جزیره قرار گرفت، به‌دنبال کاهش میزان صید برخی گونه‌های ماهیان از جمله “حلوای سفید”، “هامور”، “سرخو”، “شوریده”، “سنگ‌سر”، “راشگو” و “میش‌ماهی” صورت گرفته است و انتظار می‌رود در میان‌مدت، منجر به بهبود وضعیت صید و افزایش درآمد صیادان منطقه شود.

داخته از ورود به مرحله توسعه‌ای این پروژه خبر داد و تصریح کرد: در مرحله ارتقایی این طرح که از ماه جاری آغاز می‌شود، تکثیر آبسنگ‌های مرجانی و انتقال قلمه‌های مرجانی به‌روی این سازه‌ها انجام خواهد شد تا پایداری زیستگاه و بازدهی زیستی و اقتصادی آن در مدت کوتاه‌تری افزایش یابد. این اقدام از دو جهت اهمیت حیاتی دارد؛ نخست، بار ترافیکی گردشگران را از روی سایت‌های مرجانی طبیعی که به‌شدت آسیب‌پذیر هستند برمی‌دارد و دوم، محصول جدیدی به‌نام «گردشگری مسئولانه» را به سبد کلوپ‌های غواصی جزیره اضافه می‌کند.

تماشای اجتماع بزرگی از ماهی‌ها در یک سایت دست‌ساز، تجربه‌ای است که می‌تواند قشم را به قطب غواصی ورزشی در منطقه تبدیل کند و ارزآوری قابل‌توجهی از طریق توریسم بین‌المللی داشته باشد. سرمایه‌گذاری ۵۰میلیاردریالی در این پروژه، با مشارکت هوشمندانه شرکت‌های صنعتی نشان‌دهنده بلوغ مسئولیت اجتماعی در قشم است، این مدل همکاری ثابت می‌کند که صنعت می‌تواند به‌جای تقابل با محیط زیست، پیشرانِ بازسازی آن باشد.

با توجه به سابقه ۲۰ساله ایران در ایجاد زیستگاه‌های مصنوعی، قشم اکنون با استفاده از تکنولوژی‌های مدرن نظیر Reef Ball، در حال بازپس‌گیری سهم خود از تنوع زیستی خلیج فارس است، نتیجه این تلاش‌ها در میان‌مدت، نه‌تنها به‌نفع سفره صیادان، بلکه تضمینی برای بقای میراث طبیعی ایران در تنگه هرمز خواهد بود؛ جایی که بتن‌های سرد، گرمای حیات را به اعماق دریا بازمی‌گردانند.

انتهای پیام/۷۵۵۸+