برکههای قشم دوباره زنده میشوند؛ پاسخ دانش بومی به تنش آبی
در جزیره قشم، برکهها بخشی از حافظه تاریخی و شیوه زیست مردماند، جایی که آب هم نیاز روزمره و هم عنصر فرهنگ است
استانها به گزارش قشم نیوز، ارتباط عمیق مردم جزیره قشم با زمین و دریا، منجر به شکلگیری معماری شگفتانگیزی در طول تاریخ شده است که برکهها یا آبانبارهای سنتی، جلوهای درخشان از این سازگاری اقلیمی به شمار میروند. این سازههای گنبدیشکل که در گذشته تنها منبع حیاتی ساکنان جزیره برای ذخیره آب باران بودند، در حافظه جمعی و زیستبوم منطقه، نقشی فراتر از یک مخزن ساده ایفا میکنند. آنها نمادی از مدیریت هوشمندانه منابع محدود آب در یکی از خشکترین مناطق کشور محسوب میشوند و در تار و پود فرهنگ، آداب و رسوم و حتی ساختار اجتماعی روستاهای قشم ریشه دواندهاند.
از شرق تا غرب جزیره، از برکه خلف تا چاههای تلا و برکههای تاریخی لافت، هر یک داستانی از پایداری و نبوغ نیاکان این سرزمین در مواجهه با طبیعت سخت پیرامون را روایت میکنند. با وجود حرکت قشم به سمت مدرنیته و راهاندازی تأسیسات بزرگ آبشیرینکن، این سازههای بومی هرگز به طور کامل از زندگی مردم حذف نشدهاند. در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای متناوب و بهویژه آسیبپذیری زیرساختهای مدرن در برابر تهدیدات محیطی و امنیتی، دوباره توجهها را به این میراث ماندگار جلب کرده است.
تجربه اخیر اختلال در تأمین آب شرب بیش از ۳۰ روستای جزیره پس از آسیب به تأسیسات آبشیرینکن به دنبال حملات دشمن، زنگ خطری جدی و در عین حال درسی بزرگ در زمینه پدافند غیرعامل بود. در آن روزهای بحرانی، همین برکههای سنتی بودند که به عنوان لایه دفاعی آخر و پشتیبان حیاتی، مانع از بروز یک فاجعه انسانی در جزیره شدند و نشان دادند که فناوریهای نوین بدون اتکا به ریشههای بومی، همواره در معرض آسیبپذیری قرار دارند.
این ضرورت حیاتی، زمینهساز شکلگیری یک کلانطرح هوشمندانه تحت عنوان پروژه باززندهسازی برکههای قشم شد. این طرح فراتر از یک مرمت ساده میراث فرهنگی، به دنبال دمیدن جانی تازه در کالبد این سازهها و بازتعریف نقش آنها در دنیای امروز است. در این رویکرد جدید، برکهها قرار نیست صرفاً به عنوان آثاری موزهای و تزیینی حفظ شوند، بلکه هدف اصلی، تبدیل آنها به یک شبکه فعال، پویا و هوشمند از منابع آبی پشتیبان است.
این برنامه تلاش میکند با الحاق سامانههای پیشرفته و نوین تصفیه آب به ساختار سنتی برکهها، آب ذخیره شده در آنها را به استانداردهای مدرن شرب نزدیک کند تا در مواقع اضطراری بدون هیچ دغدغهای وارد شبکه مصرف شود. از سوی دیگر، این پروژه ابعادی فراتر از مسائل فنی و هیدرولیکی دارد و به جنبههای اجتماعی و معماری نیز نگاهی ویژه معطوف کرده است. طراحان این ایده در نظر دارند پیرامون این سازههای ارزشمند را به فضاهای جمعی و پاتوقهای فرهنگی تبدیل کنند تا رابطه روانی و هویتی میان انسان، آب و معماری بومی خلیج فارس دوباره احیا شود.
تلفیق دانش بومی با فناوریهای روز، چرخهای پایدار و تابآور را در قشم پایهگذاری میکند که در آن، حفظ اصالت تاریخی جزیره با نیازهای ملموس و حیاتی امروز گره میخورد. این مدل موفق از مدیریت منابع، میتواند الگویی کارآمد برای سایر مناطق ساحلی و جزایر جنوب کشور باشد تا در زمان بحران، اصیلترین پاسخها را از دل فرهنگ و تاریخ خود دریافت کنند.
بدون نظر! اولین نفر باشید