تشدید پایش سواحل قشم برای حفاظت از لاکپشتهای پوزه عقابی
با آغاز فصل تخمگذاری لاکپشتهای پوزه عقابی پایش سواحل برای حفاظت از این گونه در حال انقراض تشدید میشود.
استانها به گزارش قشم نیوز از دفتر جزایر خلیج فارس، جزیره قشم در مهمترین روزهای تقویم زیستمحیطی خود، دوباره به مکانی امن برای یکی از نادرترین گونههای دریایی جهان تبدیل شده است. لاکپشتهای پوزه عقابی که از نظر اکولوژیک به عنوان گونههای کلیدی شناخته میشوند، با حضور در سواحل شنی این جزیره، چرخهای حیاتی را ایجاد میکنند که بقای صخرههای مرجانی خلیج فارس به آن وابسته است. این خزندگان باستانی با کنترل جمعیت اسفنجها، توازن را در اعماق دریا حفظ میکنند، اما خود در برابر تهدیدات محیطی و مداخلات انسانی به شدت آسیبپذیر هستند. فرآیند تخمگذاری این لاکپشتها که تعداد آنها در هر سال بین ۱۰۰ تا ۲۵۰ قطعه متغیر است، از اسفند تا اواخر اردیبهشت به طول میانجامد.
در این فرآیند حفاظتی، ۸۰ درصد تخم لاکپشتها به بچه لاکپشت تبدیل میشود. لاکپشتهای پوزه عقابی در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) قرار دارند و جزو گونههای در بحران انقراض (Critically Endangered) محسوب میشوند. در حال حاضر پنج گونه لاکپشت در سواحل جزیره یافت میشوند که شامل لاکپشتهای سرخ، زیتونی، چرمی، سبز و پوزه عقابی هستند. سواحل جنوبی جزیره قشم دارای سواحل بکر با شیب ملایم و دانهبندی منحصر به فرد ماسههای ساحل است که سالانه میزبان صدها لاکپشت پوزه عقابی است که برای تخمگذاری از سایر نقاط خلیج فارس به این منطقه مهاجرت میکنند.
لاکپشت پوزه عقابی (Eretmochelys imbricata) یکی از دو گونه لاکپشت دریایی تخمگذار در ایران است که در فهرست قرمز اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت قرار دارد و هر سه تا چهار سال یک بار در یک تا سه مرحله (با فاصله دو هفته) برای تخمگذاری به زادگاه خود باز میگردد. این لاکپشتها هر ساله از تمام نقاط خلیج فارس به سایت شیب دراز در ۴۵ کیلومتری جنوب جزیره قشم مهاجرت کرده و اقدام به تخمگذاری میکنند. پوزه این لاکپشتها به شکل منقار عقاب درآمده است تا بتوانند غذا (اسفنجهای دریایی) را از لا به لای مرجانها بیرون بکشند و به همین دلیل به لاکپشت پوزه عقابی معروف هستند.
محل تخمگذاری لاکپشتهای پوزه عقابی در بهمن ۱۳۹۰ با همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان اثر طبیعی به ثبت ملی رسید. مقابله با چالشهای تهدیدکننده لاکپشتهای پوزه عقابی ضروری است، زیرا انقراض این لاکپشتها میتواند به تخریب گسترده صخرههای مرجانی و در پی آن، فروپاشی زنجیره غذایی و کاهش شدید اکسیژن جو منجر شود که عواقب فاجعهباری برای حیات دریایی و حتی انسان خواهد داشت. از جمله عوامل تهدیدکننده لاکپشتهای پوزه عقابی میتوان به شکار بیرویه، برداشت تخمها، تخریب زیستگاه و صید ضمنی اشاره کرد.
شکار بیرویه لاکپشتها به دلیل زیبایی و طرح خاص لاک آنها، این گونه را هدف اصلی شکارچیان برای استفاده در صنایع جواهرسازی قرار داده است. همچنین، تخمهای این لاکپشتها نیز برای مصارف دارویی و غذایی به سرقت میروند. تخریب زیستگاه به دلیل توسعه بیرویه سواحل، آلودگی دریاها با زباله و پلاستیک، و تغییرات اقلیمی که منجر به بالا آمدن سطح آب دریا و از بین رفتن سواحل تخمگذاری میشود، از دیگر تهدیدات جدی هستند. علاوه بر این، گرفتار شدن در تورهای ماهیگیری نیز سالانه تعداد زیادی از این لاکپشتها را به کام مرگ میکشاند.
لاکپشتهای پوزه عقابی ماده حداقل ۲۰ سال زمان نیاز دارند تا به بلوغ جنسی برسند و تنها تعداد کمی از نوزادان به سن بلوغ میرسند (حدود ۱ در ۱۰۰۰). این چرخه طولانی تولید مثل، آسیبپذیری آنها را در برابر تهدیدات افزایش میدهد. در راستای مقابله با چالشهایی که این لاکپشتها را تهدید میکند، برنامه جامع پایش و حفاظت در نوار ساحلی قشم با تمرکز بر نقاط استراتژیک به اجرا درآمده است. رئیس اداره و فرمانده یگان حفاظت محیط زیست شهرستان قشم، با تشریح جزئیات طرح تشدید پایش سواحل جزیره، عنوان کرد که مأموران یگان حفاظت در راستای برنامههای صیانتی از گونههای در معرض خطر انقراض، بازدیدهای میدانی و تخصصی خود را از محلهای تخمگذاری، بهویژه در منطقه ساحلی شیبدراز، انجام دادهاند.
شاهمرداد جعفری افزود: با توجه به اهمیت حفاظتی این گونه ارزشمند، گشت و پایش نوار ساحلی و بازدید از سایتهای تخمگذاری به صورت مستمر در حال انجام است. به گفته وی، این اقدامات با هدف پیشگیری از فعالیتهای غیرمجاز، جلوگیری از جمعآوری تخمها توسط افراد سودجو و مقابله با تخلفات احتمالی در زیستگاهها صورت میگیرد تا امنیت این میراث طبیعی حفظ شود.
اهمیت پیوند عمیق جوامع محلی و نهادهای حاکمیتی برای حفاظت از این گونه ارزشمند، موفقیت پایدار در حفظ این گونه را فراتر از نظارتهای فیزیکی، در گروی پیوندی عمیق میان جوامع محلی و نهادهای حاکمیتی میداند. تجربه نشان داده است که حضور فعال بومیان در قالب گروههای همیار، اثربخشترین راهکار برای کاهش نرخ تلفات نوزادان لاکپشت در مواجهه با خطراتی چون شکارچیان طبیعی و تخریب زیستگاه است. حفاظت از این میراث طبیعی نیازمند همکاری جامعه محلی و گردشگران است تا شرایط ایمن برای جوجهآوری این گونه منحصربهفرد فراهم بماند. در نهایت، آنچه امروز در سواحل قشم جریان دارد، تلاشی هوشمندانه برای حفظ تعادلی شکننده است که پویایی اکوسیستم دریایی جنوب ایران را تضمین میکند.
بدون نظر! اولین نفر باشید