توسعه عدالت آموزشی در قشم با غلبه بر کمبود نیروی متخصص در آموزش استثنایی

استان‌ها به گزارش قشم نیوز، توسعه عدالت آموزشی در بخش آموزش استثنایی در پهنه آبی خلیج‌فارس، بیش از آنکه نیازمند ابنیه و دیوارهای نوساز باشد، در گرو تأمین تخصص و کیفیت‌بخشی به زیست آموزشی دانش‌آموزانی است که با نیازهای ویژه دست و پنجه نرم می‌کنند. جزیره قشم به عنوان نگین استراتژیک استان هرمزگان، علی‌رغم پیشتازی در جلب مشارکت خیرین مدرسه‌ساز، اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته است که باید میان سخت‌افزار آموزشی و نرم‌افزار تخصصی توازن برقرار کند.

بررسی‌های میدانی در مناطقی نظیر شهاب، سوزا و طبل نشان می‌دهد که شکوفایی استعدادهای نهفته در هنرجویان استثنایی، تنها با حضور مستمر تیم‌های توانبخشی و نگاهی نو به مدیریت مدارس میسر خواهد بود. باید به این باور رسید که آموزش و پرورش استثنایی حاشیه‌ای بر آموزش عادی نیست، بلکه روی دیگر سکه نظام تعلیم و تربیت کشور است و این نگاه باید در سطح وزارتخانه، دولت و نهادهای تصمیم‌ساز نهادینه شود.

همان‌طور که خیرین نیک‌اندیشی همچون حاج عبدالرحمن پوره با ساخت فضاهای استانداردی مانند مدرسه حاج خلفان، بار بزرگی از دوش دولت در قشم برداشته‌اند، حقیقت جاری در کلاس‌های درس امید سوزا یا کارگاه‌های خیاطی هنرستان یادگار امام(ره) طبل، حکایت از ایثاری دارد که فراتر از شرح وظایف اداری است. معلمان این حوزه در قشم، همزمان نقش آموزشی، توانبخشی و حمایتی را ایفا می‌کنند؛ موضوعی که لزوم بازنگری در امتیازات ویژه و سختی کار برای فرهنگیان شاغل در جزایر را دوچندان می‌کند تا انگیزه ماندگاری نیروهای متخصص در این مناطق تقویت شود.

تحلیل چالش‌های نظام توانبخشی از زبان معاون وزیر سالار قاسمی، معاون وزیر و رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور، در جریان بازدید از زیرساخت‌های آموزشی استان هرمزگان و جزیره قشم، با نگاهی آسیب‌شناسانه به کالبدشکافی موانع موجود پرداخت. وی با صراحت بر این نکته تأکید کرد که بدون حضور نیروهای کیفیت‌بخش، نظام تعلیم و تربیت استثنایی عملاً کارایی لازم را نخواهد داشت و کمبود نیروی متخصص چالش جدی نظام توانبخشی است.

قاسمی با اشاره به کمبود نیروی انسانی متخصص تصریح کرد: نظام توانبخشی بدون حضور مشاور، گفتار درمانگر، کار درمانگر، شنوایی‌شناس، معلم تربیت‌بدنی و نیروهای کیفیت‌بخشی عملاً کارایی لازم را نخواهد داشت. رئیس سازمان آموزش و پرورش استثنایی کشور با تأکید بر ماهیت متفاوت آموزش استثنایی با مأموریت‌های چند لایه، گفت: آموزش و پرورش کشور دارای نظام متمایز تعلیم و تربیت عادی و تعلیم و تربیت توانبخشی و استثنایی است که نظام دوم با مسائل، دشواری‌ها و نیازهای مضاعف انسانی، تخصصی و حمایتی همراه است.

قاسمی اظهار کرد: بسیاری از چالش‌هایی که در آموزش عادی وجود دارد، در حوزه آموزش استثنایی نیز دیده می‌شود اما این مسائل در این بخش چند برابر است و تا زمانی که فرد از نزدیک با دانش‌آموزان استثنایی کار نکند، عمق این سختی‌ها را درک نخواهد کرد. وی ابراز داشت: توسعه مهارت‌های فنی و هنری در مدارس، زمینه‌ساز ارتقای اعتماد به نفس دانش‌آموزان و آماده‌سازی آن‌ها برای ورود به بازار کار است و حمایت از آموزش‌های مهارتی و هنرهای عملی، نقش مهمی در پرورش خلاقیت و توانمندی دانش‌آموزان دارد.

هوش مصنوعی و مدیریت آینده‌پژوهانه در قشم یکی از نقاط قوت تحولات اخیر در آموزش استثنایی قشم، ورود به عرصه‌های نوین آموزشی نظیر هوش مصنوعی است. برگزاری کارگاه‌های تخصصی برای مدیران مدارس منطقه شهاب نشان‌دهنده یک چرخش استراتژیک به سمت مدیریت راهبر است. در دنیای امروز، مدیر مدرسه تراز سند تحول نباید تنها مجری ابلاغیه‌ها باشد، بلکه باید با نگاهی آینده‌پژوهانه و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، شکاف ناشی از کمبود نیروی انسانی متخصص را پوشش دهد. این پارادایم در قشم می‌تواند به عنوان الگو برای سایر مناطق محروم کشور قرار گیرد.

پیوست مهارتی و اشتغال در هنرستان‌های جزیره نمایش توانمندی‌های ویژه دانش‌آموزان در کارگاه‌های خیاطی هنرستان یادگار امام(ره) شهر طبل، گویای این واقعیت است که اگر بستر مهیا باشد، معلولیت مانع اشتغال و استقلال نخواهد بود. در حال حاضر آموزش و پرورش استثنایی هرمزگان در ۱۸۵ مدرسه مستقل و ضمیمه فعال است و خدمات خود را در قالب مدارس مستقل، ضمیمه، تلفیقی و فراگیر به دانش‌آموزان ارائه می‌دهد؛ ساختاری که امکان پاسخ‌گویی متناسب به نیازهای متنوع دانش‌آموزان استثنایی را فراهم کرده است.

هم‌اکنون ۱۱۷ مدرسه ضمیمه در سطح استان فعالیت دارند و ۶۴۰ دانش‌آموز استثنایی در مدارس تلفیقی و فراگیر مشغول به تحصیل هستند؛ همچنین ۵۶۰ مدرسه میزبان با آموزش و پرورش استثنایی استان همکاری می‌کنند که این آمار، بیانگر گسترش رویکرد فراگیر و تقویت تعامل میان آموزش عمومی و آموزش استثنایی در هرمزگان است. ۱۱۵ دانش‌آموز با نیازهای ویژه در سه مدرسه استثنایی ارمغان، پیش حرفه‌ای طلوع و متوسط حرفه‌ای خاص فروزان جزیره قشم به صورت (مستقل و ضمیمه) تحصیل می‌کنند. این تعداد از دانش‌آموزان در پنج گروه کم‌توان ذهنی، آسیب‌دیده بینایی، شنوایی، جسمی حرکتی و چند معلولیتی تحت پوشش برنامه‌های این مدارس هستند.

این ۱۱۵ دانش‌آموز استثنایی در مقطع پیش‌دبستانی و ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه حرفه‌ای کار دانش با نیازهای خاص مشغول تحصیل هستند. همچنین در حال حاضر ۲۲ نفر کادر آموزشی توانبخشی در مدارس استثنایی این جزیره فعال و مشغول خدمات‌رسانی به گروه‌های هدف هستند.

راهکارهای عملیاتی برای تثبیت پایداری آموزشی برای عبور از وضعیت موجود و رسیدن به مدرسه تراز در جزیره قشم و دیگر نقاط استان هرمزگان، چند راهکار عملیاتی پیشنهاد می‌شود؛ نخست، اختصاص سهمیه ویژه استخدامی بومی برای رشته‌های کاردرمانی و گفتاردرمانی در آزمون‌های استخدامی هرمزگان تا ثبات نیروی متخصص در جزیره تضمین شود. دوم، استفاده از ظرفیت مسئولیت‌های اجتماعی صنایع مستقر در منطقه برای تجهیز مدارس استثنایی به وسایل کمک‌آموزشی هوشمند و اتاق‌های چندحسی است. و در نهایت، تقویت دانشگاه‌های تربیت معلم برای تربیت تخصصی مدیران آموزشی و همچنین ایجاد بازارهای فروش اختصاصی برای محصولات تولیدی دانش‌آموزان استثنایی در مراکز گردشگری قشم، می‌تواند چرخه آموزش تا اشتغال را کامل کند.

تحقق این اهداف، مستلزم هم‌افزایی میان سازمان آموزش و پرورش استثنایی، خیرین و نهادهای حاکمیتی در استان هرمزگان است تا عدالت آموزشی از یک شعار به یک واقعیت ملموس در دورترین نقاط تبدیل شود.